Agadir

Agadir ligt aan een wijde baai van de Atlantische Oceaan ten noorden van de monding van de Oued Souss; boven de haven verheft zich de 236 meter hoge heuvel van de kasba.¹ De haven zelf ligt 35 kilometer ten zuiden van Cap Ghir.² In 2024 telde de gemeente Agadir 504.768 inwoners en was ze daarmee de grootste gemeente van de regio Souss-Massa.³

De naam komt uit het Tashelhit: een agadir, meervoud igudar, is een versterkte gemeenschappelijke voorraadschuur waarin elke familie een eigen afsluitbare kamer voor haar oogst heeft.⁴ Veel dorpen en kleine steden in het zuiden van Marokko dragen deze naam.⁵

In 1505 ontstond bij een bron onder de heuvel een kleine Portugese vissersnederzetting; naar deze bron heet de wijk Founti.⁶ In 1541 kwam de plaats in handen van de Saadiërs.⁷ Sultan Moulay Abdallah liet in 1572 de versterking op de heuvel uitbouwen tot kasba, en tot 1637 was Agadir de haven van de Saadiërs, via welke vooral suiker uit de Souss werd verscheept.⁸ In 1746 vestigden Nederlandse kooplieden aan de voet van de kasba een handelspost.⁹

Toen sultan Sidi Mohammed ben Abdallah de handel in Mogador, het huidige Essaouira, samenbracht, werd de haven van Agadir gesloten, volgens de ene bron in 1765, volgens de andere in 1767.¹⁰ Vanaf 1917 diende de baai weer als schuilhaven voor de vissersvloot; de grote moderne haven was in 1953 klaar.¹¹

Op 29 februari 1960 om 23.41 uur verwoestte een aardbeving met een magnitude van 5,7 het grootste deel van de stad.¹² Zo'n 80 procent van de gebouwen stortte in; het aantal doden wordt geschat op 15.000 tot 18.000.¹³ De kasba werd voor meer dan 90 procent verwoest; alleen de zuidmuur bleef overeind.¹⁴

Koning Mohammed V maakte op 3 maart 1960 bekend dat Agadir herbouwd zou worden. Na een noodfase in 1960–1961 ontstond een nieuw geplande stad, waarvan de wederopbouw in 1966 was voltooid.¹⁵

De kasba Agadir Oufella is door dahirs van 1932 en 1944 beschermd als historisch monument en wordt hersteld in het kader van het stadsontwikkelingsprogramma 2020–2024.¹⁶ Een kabelbaan, de eerste van Marokko, gaat in zes minuten over 1700 meter van de stad omhoog naar de kasba.¹⁷

De haven combineert een vissers-, handels- en jachthaven en is de uitvoerpoort voor de producten van de landbouw en de voedingsindustrie van de Souss-Massa-vlakte.¹⁸ De Souk El Had, de grote markt van de stad, beslaat meer dan 13 hectare met zo'n 3000 winkels achter een zes meter hoge muur met 13 poorten.¹⁹

In het achterland ligt de Arganeraie, sinds 1998 biosfeerreservaat van de UNESCO, met bijna 2,5 miljoen hectare tussen de Hoge Atlas, de Anti-Atlas en de Atlantische Oceaan.²⁰ De kennis rond de arganboom en de winning van de olie, die vooral door vrouwen wordt doorgegeven, staat sinds 2014 op de lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.²¹ Sinds 2021 is 10 mei de Internationale Dag van de Arganboom.²²

De luchthaven Agadir-Al Massira is naar verkeer de op twee na grootste van Marokko: van januari tot november 2024 telde ze meer dan 2,8 miljoen passagiers, en haar capaciteit moet groeien van 2,6 naar 7 miljoen per jaar.²³ De haven is via de snelweg van Marrakesh naar Agadir met het binnenland verbonden.²⁴