Jerada

Jerada is een stadsgemeente in de regio Oriental en de hoofdplaats van de provincie Jerada.¹ Jerada is sinds 1994 een provincie.² De stad ligt in een bergrug tussen de vlakte van Oujda, op ongeveer 550 meter hoogte, en de hoogvlakten in het zuiden, die rond 1000 meter liggen.³ Deze bergrug is gemiddeld 1300 meter hoog en 25 kilometer breed; het hoogste punt is de Djebel Ben Keltoum met 1667 meter.⁴

Al in 1908 meldde de geoloog Louis Gentil dagzomende lagen uit het Carboon in het oosten van het land; in 1927 toonden ingenieurs van de Belgische maatschappij Ougrée-Marihaye een winbaar steenkoolbekken aan.⁵ In december 1928 werd het Bureau de Recherches et de Participations Minières opgericht, en in 1930 bundelde de Société Chérifienne des Charbonnages de Djerada de concurrerende belangen; de staat had een derde van de aandelen, Ougrée-Marihaye de meerderheid.⁶ Eind 1930 had de mijn 832 ton antraciet opgeleverd.⁷

Water voor het wassen van de kolen vond men in Guenfouda, zo’n 20 kilometer van de mijn; daar kwam in 1936 een sorteer- en wasinstallatie voor 65 ton per uur.⁸ Guenfouda lag aan de weg en de spoorlijn van Oujda naar Bou Arfa; van 1931 tot 1934 bouwde men tussen de mijn en Guenfouda een kabelbaan van 22 kilometer, die ongeveer 80 ton per uur vervoerde.⁹ In 1938 bereikte de productie 135.000 ton.¹⁰

Vanaf december 1946 exploiteerden de Charbonnages Nord-Africains de mijn, een gemengde onderneming met overwegend publiek kapitaal.¹¹ Hun productie vervijfvoudigde, van 102.000 ton in 1943 tot 565.000 ton in 1953.¹² Het zwaartepunt verschoof naar het zuidelijke bekken bij Hassi Bellal: een nieuwe schacht reikte tot 459 meter diepte, een wasinstallatie verwerkte 250 ton per uur, en een zijlijn van 45 kilometer met zeven tunnels verbond de installaties met Guenfouda; de nieuwe uitrusting werkte sinds 1952.¹³

Knibiehler schatte in 1956 de voorraden op 100 miljoen ton antraciet met een verbrandingswaarde van 7500 tot 8000 kilocalorieën per kilogram; het was het enige steenkoolvoorkomen van Marokko.¹⁴ In 1954 had de onderneming ongeveer 4800 mannen in dienst, en zo’n 25.000 mensen leefden ervan.¹⁵

Als laatste exploiteerde de maatschappij Charbonnages du Maroc de mijnen; in 1998 werden ze gesloten.¹⁶ In zijn beste jaren had het voorkomen tot 700.000 ton per jaar opgeleverd.¹⁷

Bij de volkstelling van 2024 telde Jerada 41.014 inwoners in 10.141 huishoudens.¹⁸ In 2014 waren het er 43.506.¹⁹ De provincie Jerada, met 103.527 inwoners, is een van de vijf provincies van de regio waarvan de bevolking tussen 2014 en 2024 afnam, gemiddeld met 0,49 procent per jaar.²⁰ Tot de provincie hoort ook de stad Aïn Bni Mathar met 15.488 inwoners.²¹

In Jerada staat een thermische centrale van de ONEE: de oude installatie was sinds 1971 in bedrijf, en sinds 2017 draait ernaast een nieuwe centrale met een geïnstalleerd vermogen van 350 megawatt, gebouwd door het Chinese bedrijf SEPCO III voor ongeveer drie miljard dirham.²² In 2023 zette de ONEE de ontmanteling van de oude installatie in gang met een aanbesteding voor de studies.²³