Skoura

Skoura hoort bij de provincie Ouarzazate in de regio Draa-Tafilalet.¹ Bij de volkstelling van 2024 telde de plattelandsgemeente Skoura Ahl El Oust, in de kring Ouarzazate, 24.053 inwoners in 4879 huishoudens; 4576 van hen woonden in het stedelijke centrum Skoura.² Het huidige stadje ligt aan de oostrand van de oase, aan de hoofdweg die vanuit Ouarzazate komt.³

De oase ligt in een smal, opgevuld bekken op 1000 tot 1600 meter hoogte, in het noorden begrensd door de Hoge Atlas en in het zuiden door de Djebel Saghro.⁴ Ze strekt zich uit tussen en rond de samenvloeiing van drie rivieren die maar een deel van het jaar water voeren: de Oued el-Hajjaj, de Oued Boujilha en de Oued Madri ontspringen in de Hoge Atlas en stromen zuidwaarts naar de Dadès. Meestal voeren ze water van de late winter tot het late voorjaar.⁵ Ze worden gevoed vanuit het gebergte, waar tot 600 millimeter neerslag per jaar valt en de meeste toppen van november tot april besneeuwd zijn; die voorraad voedt ook bronnen, putten en khettara’s.⁶

In Skoura wordt vooral op kleine akkers geteeld, waar dadelpalmen, fruitbomen en akkergewassen samen groeien; palmen en fruitbomen hebben genoeg aan seizoensgebonden irrigatie.⁷ De oase hoort bij het type met drie teeltlagen: dadelpalmen, fruitbomen, en graan en groenten. Waar het water tekortschiet, aan de benedenkant van de oase, maken de tuinen plaats voor gewone graanvelden.⁸

Het irrigatienet bestaat uit drie delen: de afleidingsdam (agoug) in de rivierbedding, de bron met haar khettara en de kanalen (seguia’s) die het water naar de percelen brengen. Een khettara is een licht hellende tunnel, zo hoog dat een mens er gebukt door kan lopen; aan de oppervlakte is hij te herkennen aan een rij schachten op ongeveer tien meter van elkaar, waarlangs bij de aanleg de uitgegraven grond naar boven kwam.⁹ Eind jaren negentig telde de palmentuin 48 khettara’s, waarvan 16 droog; tussen 1960 en 1980 waren het er 58 geweest, waarvan zes droog. De meeste leveren niet meer dan 50 liter per seconde, terwijl de beklede, ruim zes kilometer lange khettara Makhzen boven Skoura er 114 levert.¹⁰

Het water is van gemeenschappen van rechthebbenden die seguia’s en khettara’s op eigen kosten hebben aangelegd; ieder kan zijn aandeel verkopen of verpachten. Het wordt in beurten verdeeld, de nouba, naar het aandeel in het geleverde werk; in Skoura duurt een volledige ronde meestal 12 dagen, anders 16 tot 20.¹¹ Vroeger maten de boeren de beurten aan de gebedstijden, 's nachts aan de sterren of aan de schaduw op een muur; nu met het horloge. De djemaa, de vergadering van de ksar, regelt het onderhoud en wijst een amazal aan die over de waterbeurten waakt.¹²

Een inventarisatie op basis van satellietbeelden en veldwerk in 2021 en 2022 bracht in en rond de oase 268 khettara-trajecten in kaart; 80 procent daarvan bestond uiterlijk in 1971. De khettara Makhzen werd tussen de jaren 1930 en 1950 onder het protectoraatsbestuur samen met bewoners aangelegd. Daarna nam het regionale landbouwbureau van Ouarzazate (ORMVA) het werk over; in 1989 liet het seguia’s en schachten met beton versterken.¹³ In 1996 telde de oase 74 motorpompen.¹⁴ Tijdens de droogtes van de jaren 1980 vielen veel van de zuidelijke khettara’s droog; na de regens van 2005 gaven sommige weer water.¹⁵

Tussen de akkers staan kasba’s van leemsteen en stampleem.¹⁶ Voor een ervan, de kasba Amridil in Skoura, bereidde het ministerie van Cultuur in 2018 een decreet voor om haar op de lijst van nationaal erfgoed te plaatsen.¹⁷

De klimaatgegevens komen van het weerstation Ouarzazate op 1136 meter. In de periode 1991–2020 viel daar gemiddeld 115 millimeter neerslag per jaar; de gemiddelde dagelijkse maximumtemperatuur liep van 17,3 °C in januari tot 38,8 °C in juli.¹⁸