El Jadida

El Jadida ligt aan de Atlantische kust, ongeveer 90 kilometer ten zuidwesten van Casablanca; de Portugese vesting Mazagan is nu een deel van de stad.¹ De provincie El Jadida hoort bij de regio Casablanca-Settat.² Bij de volkstelling van 2024 telde de gemeente El Jadida 237.464 inwoners en was daarmee de grootste gemeente van de provincie, die in totaal 914.367 inwoners had.³

Volgens de beoordeling van ICOMOS komt de naam Mazagan sinds de 11e eeuw voor in Arabische en Europese geschriften; de Portugezen spraken hem uit als Mazagão. Toen zij zich hier in 1502 vestigden, stond er op de plek alleen een toren, el-Brija genaamd. Na enkele jaren in tijdelijke onderkomens besloten zij in 1514 een citadel te bouwen, ontworpen door de broers Francisco en Diogo de Arruda.⁴

In 1541, na het verlies van Agadir, breidden de Portugezen de citadel uit tot een vesting; de plannen kwamen van een team met de Portugees João Ribeiro, de Spanjaard Juan Castillo en de Italiaan Benedetto da Ravenna.⁵ Tot 1548 ontstond zo een stervormige vesting, een van de vroegste voorbeelden van hoe Portugese bouwmeesters de vestingbouw van de renaissance aanpasten aan vuurwapens.⁶ De vesting meet ongeveer 250 bij 300 meter. De licht hellende muren zijn gemiddeld zo’n 8 meter hoog en 10 meter dik, en een ongeveer 20 meter brede gracht, vroeger gevuld met zeewater, omringde haar.⁷

Vier bastions zijn bewaard: het Engelenbastion in het oosten, Sint-Sebastiaan in het noorden, Sint-Antonius in het westen en het Heilige-Geestbastion in het zuiden. Het vijfde, het bastion van de gouverneur bij de hoofdingang, ligt sinds 1769 in puin. Van de drie poorten vormde de Zeepoort met de noordoostelijke muur een kleine haven.⁸ De cisterne, waarvan het ontwerp aan João Castilho wordt toegeschreven, heeft een bijna vierkante plattegrond van 47 bij 56 meter; de deels ondergrondse middenzaal van 33 bij 34 meter rust op stenen pijlers met bakstenen gewelven in manuelijnse trant.⁹

De parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart uit de 16e eeuw is 44 meter lang en 12 meter breed, met één schip, een koor, een sacristie en een vierkante klokkentoren. Ervoor staat een moskee uit de 19e eeuw, waarvan de minaret is voortgekomen uit de oude toren Torre de Rebate van de cisterne. Kerk en cisterne liggen aan de hoofdstraat, de Rua da Carreira, die naar de Zeepoort leidt.¹⁰ UNESCO rekent de wallen met hun bastions, de cisterne en de laatgotische kerk in manuelijnse stijl tot de bewaarde gebouwen uit de Portugese tijd.¹¹

In 1769 verlieten de Portugezen Mazagan, hun laatste steunpunt in Marokko, en de stad bleef bijna een halve eeuw onbewoond.¹² Halverwege de 19e eeuw werd de vesting hersteld en kreeg ze de naam El Jadida, ‘de Nieuwe’; ze werd een handelsstad.¹³ Sultan Moulay Abderrahmane liet daartoe de verwoeste delen van de vestingwerken herbouwen en een moskee bouwen. In de tweede helft van de 19e eeuw kwamen er Europese kooplieden en gezanten bij.¹⁴

In 2004 nam UNESCO de Portugese stad Mazagan op de Werelderfgoedlijst op volgens de criteria ii en iv; het goed beslaat 7,5 hectare.¹⁵ Rond de oude, inmiddels gedempte gracht geldt een bouwverbod in een strook van 50 meter breed, en in oktober 2008 begonnen werkzaamheden om de oostzijde van de muren vrij te maken en de grachten weer zichtbaar te maken. Het beheer ligt bij het studie- en onderzoekscentrum voor het Marokkaans-Lusitaanse erfgoed (CERPML).¹⁶ Ten tijde van de nominatie woonden er volgens ICOMOS ongeveer 3700 mensen in de Portugese stad.¹⁷

Ten zuiden van de stad ligt aan de snelweg naar Safi de aansluiting Jorf Lasfar.¹⁸ De gelijknamige haven sloeg in 2022 ongeveer 34 miljoen ton over¹⁹ en werd 1269 keer aangelopen. Uitgevoerd werden vooral kunstmeststoffen, 8,4 miljoen ton; ingevoerd werden onder meer zwavel, ammoniak, steenkool en 2,5 miljoen ton graan.²⁰

In het Parc d’expositions Mohammed VI in El Jadida wordt de Salon du Cheval gehouden. De 16e editie, van 30 september tot 5 oktober 2025, trok bijna 150.000 bezoekers, met daarnaast zo’n 1100 paarden en meer dan 700 ruiters uit ongeveer 50 landen.²¹

De snelweg A1 bereikt El Jadida via het 28 kilometer lange traject Tnine Chtouka–El Jadida, geopend op 4 november 2006. Het 143 kilometer lange traject El Jadida–Safi volgde op 1 augustus 2016; de aansluitingen El Jadida Est en El Jadida Sud bedienen de stad.²²