Safi

Safi hoort bij de gelijknamige provincie in de regio Marrakesh-Safi.¹ Bij de volkstelling van 2024 telde de gemeente 323.888 inwoners, de provincie 719.671.² Het weerstation van de stad ligt 43 meter boven zeeniveau; van de ongeveer 366 millimeter neerslag per jaar valt bijna alles tussen oktober en april.³

Al onder de Almohaden kreeg de stad in de 12e eeuw muren, een kasba, een moskee en een ribat; de Meriniden voegden er een medersa en een ziekenhuis aan toe.⁴ De ribat gaat terug op Abou Mohammed Saleh, de beschermheilige van de stad, rond wie zich in de 12e en 13e eeuw een broederschap van pelgrims vormde.⁵ In de 14e eeuw noemde de historicus Ibn Khaldun Safi de metropool van de oceaan.⁶

In 1488 stelde de stad zich onder de bescherming van de Portugese koning Johan II; van 1508 tot 1541 was ze Portugees.⁷ Uit die tijd stammen de zeeburcht en de stadsmuren, die Diogo en Francisco de Arruda in 1512 ontwierpen, en een zeldzame gotische kathedraal in manuelijnse stijl.⁸

In de 16e eeuw legden de Saadiërs suikermolens aan in de Souss, in Haha en bij Chichaoua.⁹ Via de haven van Safi ging de geraffineerde suiker naar Europa, vooral naar Italië, de Nederlanden en Engeland.¹⁰

Vondsten op de heuvel Lalla Hniya Hamriya, ontdekt in 1994, tonen aan dat er in Safi minstens sinds de Almoravidische tijd in de 11e eeuw aardewerk werd gemaakt.¹¹ Tijdens de Portugese jaren lag het ambacht stil; een document uit 1821 getuigt dat de stad sinds het begin van de 18e eeuw weer aardewerk maakte.¹²

Boujemâa Lamali, opgeleid in Sèvres, richtte in 1918 een atelier in op de pottenbakkersheuvel en stichtte er in 1919 een keramiekschool naast, de eerste in haar soort in het land¹³; de museumpagina van de stichting noemt voor de school het jaar 1920.¹⁴ Lamali overleed in 1971 en liet een repertoire na van zo'n 450 vormen en decors; in 1958 kwam er op de pottenbakkersheuvel een tweede keramiekschool bij.¹⁵ De heuvel is sinds een dahir van 19 november 1920 beschermd als historisch monument.¹⁶

Tegenwoordig wordt er gewerkt op de pottenbakkersheuvel en in het pottenbakkersdorp, waar het traditionele vormen, glazuren en bakken voortleeft.¹⁷ De sector telt meer dan 200 werkplaatsen en evenveel verkooppunten en biedt werk aan 1500 tot 2000 mensen; kenmerkend zijn blauw-witte motieven.¹⁸ In 2025 nam de UNESCO Safi in de categorie ambachten en volkskunst op in haar netwerk van creatieve steden.¹⁹

Het Musée national de la céramique (nationaal keramiekmuseum) werd in 1990 opgericht en hoort tegenwoordig bij de Fondation nationale des musées.²⁰ De collectie komt grotendeels uit musea van de stichting in Tetouan, Tanger, Rabat, Meknes, Marrakesh en Fez, aangevuld met schenkingen van meesters uit Safi.²¹ Na een renovatie ging het museum op 3 maart 2018 weer open.²²

In de jaren 1950 en 1960 gold Safi naar tonnage als de grootste sardinehaven ter wereld.²³ Op 5 juni 1965 werd in Safi de eerste chemische fabriek van het fosfaatconcern OCP ingehuldigd, Maroc Chimie, die fosfaat uit de mijn van Youssoufia verwerkte; in 1976 volgde Maroc Phosphore, in 1981 Maroc Phosphore II.²⁴ Sinds 4 augustus 2016 verbindt de 142 kilometer lange snelweg van Autoroutes du Maroc de stad met El Jadida.²⁵