Marrakesh

Marrakesh is de hoofdplaats van de regio Marrakesh-Safi, waartoe naast de prefectuur Marrakesh de provincies Al Haouz, Chichaoua, El Kelâa des Sraghna, Essaouira, Rehamna, Safi en Youssoufia behoren.¹ Bij de volkstelling van 2024 telde de gemeente Marrakesh 1.002.697 inwoners, de hele prefectuur 1.571.580.² Het weerstation van de stad ligt op 464 meter hoogte; over een lange reeks jaren valt er gemiddeld 221 millimeter neerslag per jaar.³

Marrakesh werd in de jaren 1070 tot 1072 gesticht door de Almoraviden, die van 1056 tot 1147 heersten; hun opvolgers, de Almohaden, maakten de stad tot 1269 tot hun hoofdstad.⁴ Lange tijd was ze een politiek, economisch en cultureel centrum van het westelijke islamitische gebied, met uitstraling tot in al-Andalus.⁵ Het Marokkaanse rijk werd naar de stad genoemd, en Fez el-Jdid, de nieuwe stad van de Meriniden, volgt volgens de UNESCO het oudere stadsmodel van Marrakesh.⁶

De medina staat sinds 1985 op de Werelderfgoedlijst, op grond van de criteria i, ii, iv en v; het ingeschreven gebied beslaat 1107 hectare.⁷ De oude stad zelf beslaat zo'n 700 hectare en wordt begrensd door de oorspronkelijke stadsmuren met hun poorten.⁸ Binnen de muren liggen steegjes, woonhuizen, souks en fondouks; tot de beschermde omgeving behoren de tuinen Agdal en Menara en het palmbos, waarvan de aanleg aan de Almoraviden wordt toegeschreven.⁹

Het symbool van de stad is de Koutoubia-moskee met haar 77 meter hoge minaret.¹⁰ De Almohadische kalief Abd al-Mu'min stichtte de moskee in 1147 en liet haar rond 1158 volledig opnieuw bouwen; de minaret werd vermoedelijk rond 1195 voltooid.¹¹ De naam komt van het Arabische woord voor boekhandelaars, die in de aangrenzende souk hun handel dreven.¹²

Het plein Jemaa el-Fna ligt aan de ingang van de medina en is sinds de 11e eeuw een symbool van de stad.¹³ De UNESCO riep het in 2001 uit tot culturele ruimte van immaterieel erfgoed; sinds 2008 staat het op de Representatieve Lijst.¹⁴ Erkend worden niet gebouwen maar praktijken: vertellers en dichters, muzikanten en gnawadansers, slangenbezweerders, daarnaast hennaschildering, eetkraampjes en traditionele geneeskunde.¹⁵ In het voormalige filiaal van de Staatsbank aan het plein, een gebouw uit 1922, vertelt nu een museum van de Fondation nationale des musées de geschiedenis van het plein en van de halqa, de vertelkring.¹⁶

Uit latere tijd noemt de UNESCO onder meer het Badi-paleis, de medersa Ben Youssef, de Saadische graven en het Bahia-paleis.¹⁷ De medersa werd gebouwd in opdracht van de Saadische sultan Abdallah al-Ghalib; een inscriptie dateert haar op 1564/65.¹⁸ Rond de binnenplaats liggen 130 studentenkamers; in 1960 werd de school gesloten en in 1982 als monument opengesteld.¹⁹ Het grafcomplex van de Saadiërs aan de zuidkant van de Kasbah-moskee werd onder Ahmad al-Mansur (regering 1578–1603) uitgebreid en in 1917 door de monumentendienst herontdekt; de hoofdruimte, de zaal van de twaalf zuilen, is het mausoleum van al-Mansur.²⁰

Omdat bij restauraties in de medina traditionele bouwmaterialen worden gebruikt, hebben de bouwambachten volgens de UNESCO nieuw elan gekregen: zellige, tadelakt-pleisterwerk, beschilderd en gesneden hout, stucwerk en smeedijzer.²¹ Het kunstambacht van de regio is te zien in museum Dar Si Saïd, een stadspaleis uit de tweede helft van de 19e eeuw, gebouwd voor Si Saïd Ben Moussa, minister van Oorlog onder sultan Moulay Abdelaziz (1894–1908).²² Sinds 1930 staat het huis in dienst van de kunsten; tegenwoordig is het het Musée national du tissage et du tapis (nationaal museum voor weefkunst en tapijten), met stukken uit de Hoge Atlas, de Souss en de Tafilalet.²³

De luchthaven Marrakesh-Menara telde in 2025 volgens luchthavenbeheerder ONDA 10.197.736 passagiers, tegen 9.263.261 in 2024.²⁴ Op 24 april 2025 begon de aanleg van de hogesnelheidslijn van Kenitra naar Marrakesh: zo'n 430 kilometer nieuw spoor, ontworpen voor 350 kilometer per uur.²⁵